[Factory Story] “สามทหาร” ปั๊มน้ำมันแรกของประเทศไทย ก่อนมาเป็น ปตท. ในปัจจุบัน

ย้อนไปในปี พ.ศ. 2464 ประเทศไทยเริ่มมีการพัฒนาด้านกิจการปิโตรเลียม โดยมีการสำรวจน้ำมันขึ้นครั้งแรก ณ บริเวณพื้นที่ในอำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ โดยกรมการพลังงานทหาร ผู้ริเริ่มการขุดเจาะน้ำมัน และผู้ก่อตั้งปั๊มน้ำมัน “สามทหาร” (ปัจจุบันคือ ปตท.)

ย้อนไกลไปในปี พ.ศ. 2439 ประเทศไทยเริ่มมีรถยนต์คันแรกที่วิ่งบนถนน ซึ่งสร้างขึ้นพร้อมกับระบบไฟฟ้า และระบบรถราง เมื่อปี พ.ศ. 2435 ในยุคสมัยรัชกาลที่ 5 ในช่วงเวลาต่อมาจึงมีแนวคิดจัดตั้งหน่วยงานกำกับดูแลด้านการจัดหาพลังงานเชื้อเพลิงน้ำมันเพื่อใช้เองในประเทศ โดยมีการสร้างปั๊มน้ำมันที่มีตราสัญลักษณ์ว่า “สามทหาร” มีรูปโลโก้เป็นนายทหารสวมหมวก 3 นายหันข้างเรียงกันเป็นแถวแนวหน้ากระดาน พร้อมเปิดขายน้ำมันเบนซินลิตรละ 1.78 บาท ที่อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่

องค์การเชื้อเพลิง ได้ก่อตั้งขึ้นโดยกระทรวงกลาโหม ในปี 2503 ทำหน้าที่สำรองและจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมให้แก่ ส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ และภาคประชาชนทั่วไป โดยมีสถานีบริการน้ำมันชื่อว่า “สามทหาร” เป็นตราสัญลักษณ์ โดยซื้อน้ำมันจากโรงกลั่นน้ำมันทหาร (บางจาก) ซึ่งกระทรวงกลาโหมให้บริษัท ซัมมิท อินดัสเรียล จำกัด (ปานามา) เป็นผู้เช่า

ต่อมา ในวันที่ 29 ธันวาคม พ.ศ. 2521 ได้ถือกำเนิด การปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย หรือ ปตท. ขึ้น จัดตั้งขึ้นโดยมติคณะรัฐมนตรี ภายใต้รัฐบาล พลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ ในรูปของรัฐวิสาหกิจประเภทกิจการพลังงาน โดยควบรวมรัฐวิสาหกิจเดิม 2 แห่งคือ องค์การเชื้อเพลิง (สังกัด กรมการพลังงานทหาร สำนักงานปลัดกระทรวงกลาโหม) และองค์การแก๊สธรรมชาติแห่งประเทศไทย (สังกัดกระทรวงอุตสาหกรรม) โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อดำเนินกิจการพลังงานปิโตรเลียม หรือธุรกิจต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ในลักษณะของการพึ่งพาตนเอง ซึ่งรวมถึงการเปลี่ยนชื่อสถานีบริการน้ำมัน จากตรา “สามทหาร” มาเป็น ปตท. ด้วย และใช้คำขวัญว่า นิยมไทย ศรัทธาไทย ใช้ ปตท. (ข้อมูลจาก th.wikipedia)

หลังจากปั๊มน้ำมัน “สามทหาร” เริ่มลืมเลือนลงไปเรื่อย ๆ ปัจจุบัน ยังคงเหลืออยู่เพียงแห่งเดียวในประเทศไทย ณ พิพิธภัณฑ์ปั้มน้ำมันสามทหาร ซึ่งตั้งอยู่ในจังหวัดลำพูน https://db.sac.or.th/museum/museum-detail/797

แฟ้มภาพจาก : ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (sac.or.th)